محسن مخملباف، (متولد ۸ خرداد ۱۳۳۶ در تهران)، نویسنده و کارگردان ایرانی است.

مخملباف پیش از انقلاب ۱۳۵۷ بیش از چهار سال به علت فعالیت‌های سیاسی در زندان بوده‌است. پس از انقلاب آزاد می‌شود و به فعالیت‌های فرهنگی روی می‌آورد. مخملباف در حال حاضر به همراه همسرش، مرضیه مشکینی (همسر سابق وی فاطمه مشکینی خواهر مرضیه بر اثر آتش سوزی در گذشت)، و فرزندانش، سمیرا، حنا و میثم، خارج از ایران زندگی می‌کند.

وی در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۶ در جشنواره فیلم کن اعلام کرد «اگر من یا اعضای خانواده‌ام کشته شویم، کار حکومت ایران است.»

 آثار

کارگردانی

• فریاد مورچه‌ها، ۱۳۸۶
• سکس و فلسفه، ۱۳۸۴
• سردتر از آتش، ۱۳۸۴
• دوشنبه بازار، ۱۳۸۳
• سفر قندهار، ۱۳۷۹
• داستان‌های جزیره (اپیزود دوم، تست دموکراسی)، ۱۳۷۷
• سکوت، ۱۳۷۷
• ‌ قصه‌های کیش (اپیزود سوم: در)، ۱۳۷۷
• مدرسه‌ای که باد برد، ۱۳۷۶
• گبه، ۱۳۷۴
• ‌ نون و گلدون، ۱۳۷۴
• سلام سینما، ۱۳۷۳
• هنرپیشه، ۱۳۷۱
• ناصرالدین شاه آکتور سینما، ۱۳۷۰
• شب‌های زاینده رود، ۱۳۶۹
• عروسی خوبان، ۱۳۶۷
• دستفروش، ۱۳۶۵
• بای‌سیکل ران، ۱۳۶۴
• بایکوت، ۱۳۶۴
• استعاذه، ۱۳۶۲
• دو چشم بی‌سو، ۱۳۶۲
• توبهٔ نصوح، ۱۳۶۱

 نویسندگی

• حراحی روح، ۱۳۶۶
• شاعر زباله‌ها، ۱۳۸۴
• روزی که زن شدم، ۱۳۷۹
• سفر قندهار، ۱۳۷۹
• تخته سیاه، ۱۳۷۸
• سکوت، ۱۳۷۷
• ‌ قصه‌های کیش (اپیزود سوم: در)، ۱۳۷۷
• مدرسه‌ای که باد برد، ۱۳۷۶
• سیب، ۱۳۷۶
• گبه، ۱۳۷۴
• ‌ نون و گلدون، ۱۳۷۴
• سلام سینما، ۱۳۷۳
• مرد ناتمام، ۱۳۷۱
• هنرپیشه، ۱۳۷۱
• ناصرالدین شاه آکتور سینما، ۱۳۷۰
• شب‌های زاینده رود، ۱۳۶۹
• فرماندار، ۱۳۶۹
• نوبت عاشقی، ۱۳۶۹
• ‌ مدرسه رجایی، ۱۳۶۸
• عروسی خوبان، ۱۳۶۷
• دستفروش، ۱۳۶۵
• بای‌سیکل ران، ۱۳۶۴
• بایکوت، ۱۳۶۴
• زنگ‌ها، ۱۳۶۴
• استعاذه، ۱۳۶۲
• دو چشم بی‌سو، ۱۳۶۲
• توبهٔ نصوح، ۱۳۶۱
• توجیه، ۱۳۶۰
• فریاد مورچه‌ها

جوایز بین‌المللی

1. جایزه بهترین فیلم از جشنواره ریمینی، ایتالیا ۱۹۸۹، (بخاطر فیلم بایسیکل ران)
2. جایزه بهترین فیلم از جشنواره فیلم هاوائی، آمریکا ۱۹۹۱، (بخاطر فیلم بایسیکل ران)
3. جایزه بهترین فیلم از جشنواره تائورمینا، ایتالیا ۱۹۹۲، (بخاطر فیلم ناصرالدین شاه آکتور سینما)
4. جایزه بهترین فیلم از جشنواره کارلوویواری، جمهوری چک ۱۹۹۲، (بخاطر فیلم ناصرالدین شاه آکتور سینما)
5. جایزه بهترین فیلم انجمن منتقدین بین المللی فیبرشی از جشنواره کارلوویواری، جمهوری چک ۱۹۹۲، (بخاطر فیلم ناصرالدین شاه آکتور سینما)
6. جایزه بهترین کارگردانی از جشنواره کارلوویواری، جمهوری چک ۱۹۹۲، (بخاطر فیلم ناصرالدین شاه آکتور سینما)
7. جایزه ویژه هیئت داوران از جشنواره فیلم استانبول، ترکیه ۱۹۹۳، (بخاطر فیلم ناصرالدین شاه آکتور سینما)
8. جایزه مطبوعات از جشنواره فیلم سائوپائولو، برزیل ۱۹۹۵، (بخاطر تمام آثار محسن مخملباف)
9. جایزه بهترین فیلم از جشنواره فیلم مونیخ، آلمان ۱۹۹۶، (بخاطر فیلم سلام سینما)
10. جایزه بهترین فیلم هنری از جشنواره فیلم توکیو، ژاپن ۱۹۹۶، (بخاطر فیلم گبه)
11. جایزه بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم سیتگس، اسپانیا ۱۹۹۶، (بخاطر گبه)۱۲- جایزه ویژه منتقدین از جشنواره فیلم سیتگس، اسپانیا ۱۹۹۶، (بخاطر گبه)
12. یکی از ده فیلم برتر جهان در سال ۱۹۹۶، به انتخاب مجله تایمز، آمریکا ۱۹۹۶، (بخاطر فیلم گبه)
13. جایزه بهترین فیلم بلند آسیائی از جشنواره فیلم سنگاپور، سنگاپور ۱۹۹۷، (بخاطر فیلم گبه)
14. جایزه ویژه هیئت داوران از جشنواره فیلم لوکارنو، سوئیس ۱۹۹۶، (بخاطر فیلم نون و گلدون)
15. جایزه طلای جوانان از جشنواره فیلم لوکارنو، سوئیس ۱۹۹۶، (بخاطر فیلم نون و گلدون)
16. یکی از ده فیلم برتر دهه ۹۰ از طرف مدیران جشنواره‌های جهانی، ۱۹۹۹، (بخاطر فیلم نون و گلدون)
17. جایزه مدال طلا از طرف پارلمان ایتالیا از جشنواره ونیز، ایتالیا ۱۹۹۷، (بخاطر فیلم سکوت )
18. جایزه انسان، هنر، طبیعت از جشنواره ونیز، ایتالیا ۱۹۹۷، (بخاطر فیلم سکوت )
19. جایزه شهر ایسن دوژور، فرانسه ۱۹۹۸ (به خاطر مجموعه آثار)
20. جایزه سردار هنر و ادبیات (شوالیه) فرانسه ۱۹۹۸، (بخاطر مجموعه آثار ادبی و سینمایی)
21. جایزه بزرگ کلیساهای جهانی از جشنواره فیلم کن، فرانسه ‏۲۰۰۱‏، (بخاطر فیلم سفر قندهار)
22. مدال طلای فدریکو فلینی از یونسکو در پاریس، فرانسه ۲۰۰۱، (بخاطر فیلم سفر قندهار)
23. جایزه بهترین فیلم جشنواره آژاکسو فرانسه (بخاطر فیلم سفر قندهار) ۲۰۰۱
24. جایزه «بهترین فیلم تماشاگران» از جشنواره بین المللی فیلم سینمای جنوب، فرانسه ۲۰۰۱، (بخاطر فیلم سفر قندهار)
25. جایزه «بهترین کارگردانی»از جشنواره بین المللی فیلم آرسنال، لاتویا ۲۰۰۲ (بخاطر فیلم سفرقندهار)
26. جایزه فرانسووا تروفو، از جشنواره جیفونی، ایتالیا ۲۰۰۲ (به خاطر مجموعه آثار)
27. سفر قندهار یکی از صد فیلم برتر تاریخ سینمای جهان به انتخاب مجله تایم، آمریکا، ۲۰۰۵
28. جایزه منتقدین بین المللی «فیبرشی» از جشنواره بین المللی فیلم تسالونیکی، یونان ۲۰۰۱ (بخاطر فیلم سفر قندهار)
29. چهارمین دوره جشنواره مستند تسالونیکا افتخار یک عمر دستاوردهای هنری و مشارکت‌های انسان دوستانه ۲۰۰۲
30. جایزه «بهترین فیلم» از جشنواره بین المللی فیلم داکیومنت آرت، آلمان ۲۰۰۲ (بخاطر فیلم الفبای افغان)
31. جایزه بهترین سینماگر آسیای سال ۲۰۰۳ جشنواره پوسان کره جنوبی ۲۰۰۳

 بازیگری

• داستان‌های جزیره (اپیزود دوم، تست دموکراسی)، ۱۳۷۷
• ‌ نون و گلدون، ۱۳۷۴
• سلام سینما، ۱۳۷۳
• کلوزآپ، ۱۳۶۸

 زندگی نامه

مسعود کیمیایی در روز ۸ مرداد ۱۳۲۰ در کوچه سید ابراهیم خیابان ری تهران متولد شد.بعد از آن به ترتیب در کوچه دردار، آصف الدوله، سقاباشی، عین الدوله و نهایتاً در خیابان بهار ساکن شدند.او دو خواهر و یک برادر دارد. دیپلم متوسطه را از دبیرستان بدر گرفت. بعد ازاتمام دبیرستان کم کم وارد عوالم روشنفکری شد و همراه چند تن از دوستان علاقه مند، گروه انتشارات طرفه را درست کردند.از همان دوره به موسیقی هم علاقه مند شد و چند ساز مانند پیانو و گیتار را در حد غیر حرفه، شیرین می نوازد.اما بیشترین کشش و علاقه او به سینما بود. او تا کنون دوبار ازدواج کرده؛ نخست با گیتی پاشایی (آهنگساز و خواننده)، که حاصل آن پولاد کیمیایی (هم اکنون بازیگر) بود و ازدواج دوم با فائقه آتشین که بی شک مطرح ترین ومحبوب ترین چهرهٔ نیم قرن گذشته ایران است.

کیمیایی از آن دسته کارگردانان به اصطلاح تحصیل کرده نیست ؛ نه به کلاس سینمایی رفته و نه زبان خارجه می داند؛ تمام آموخته های تکنیکی و فنی او از سینما به حضور در گروه دستیاران فیلم قهرمانان به کارگردانی ژان نگولسکو و دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم خداحافظ تهران محدود می شود. به جز آن هرچه هست، استعداد ذاتی و ذوق و سلیقهٔ او درسینماست.

 ویژگی‌های سینمای کیمیایی

 اسطوره سازی

بارزترین توانایی کیمیایی در فیلمنامه‌هایش اسطوره سازی است و قدرت او در خلق شخصیتی به عنوان اسطوره غیر قابل انکار است. مهارتی که کمتر کسی در سینمای ایران از آن بهره مند است. قهرمانی که در قلب اجتماع مبارزه می کند و از بین می رود، تا جهان خواستهٔ خود را بسازد و در این رهگذر است که اسطوره می شود.

 بیان تناقض ها

تِم اغلب فیلم های کیمیایی را باورها و ارزش هایی دوست داشتنی می سازد که یا از بین رفته و یا کمرنگ شده است .کیمیایی از جوانمردی، غیرت و رفاقت تا سر حد مرگ قصه می گوید و اسطوره هایش را با این صفات در بستر جامعهٔ امروزی با مشکلات سیاسی- اجتماعی درگیر می کند تا از ارزش های خود دفاع کنند. ارزش هایی که مردم خیلی دوستشان دارند ولی با زندگی مدرن در تناقض می باشد؛ وقدرت کیمیایی در بیان این پیچیدگی و تناقض است. هرگاه که دور از شعارهای روشنفکرانه، سراغ یکی از اسطوره های خود رفته که داستان دراماتیکی در اجتماع مدرن امروزی دارد، کیمیایی بهترین فیلم هایش را ساخته.

 دیالوگ نویسی

بخش مهمی از جذابیت فیلم های کیمیایی مربوط به دیالوگ ها و مونولوگ های خاص اوست. کیمیایی زبان عامیانه(کوچه وبازار) رابه خوبی می شناسد و در ایجاد ضرباهنگ مناسب برای ادای آنها مهارت زیادی دارد. دیالوگ هایی که با ریتمی حیرت انگیز مخاطب را به قلاب میکشد. مشهور ترین دیالوگ های تاریخ سینمای ایران مربوط به کیمیایی و علی حاتمی است.

 کارگردانی

کیمیایی را می توان کارگردانی به معنای واقعی کلمه دانست که علی رغم وجود برخی ضعف ها درقصه پردازی و فیلمنامه نویسی، در ساخت بی نقص و کم اشتباه است.کیمیایی کارگردانی تکنیکی ست و استفادهٔ تکنیکی ازحرکات دوربین در آثارش به وفور مشاهده می شود؛ همینطور طراحی میزانسن های جذاب ونماهای چشمگیر از ویژگی های فنی فیلم های اوست. بدون شک صرفاً به لحاظ ساختی و فنی می توان او را بهترین کارگردان سینمای ایران دانست.

 همکاری با کیمیایی

یکی از توانایی های بالای کیمیایی بازی گرفتن از بازیگران خود است. به طوریکه بین اهالی سینما مطرح بود که:« کیمیایی از چوب هم بازی می گیرد ». به همین دلیل خیلی از بازیگران بهترین بازیشان را در فیلم های او ایفا کرده اند. امین تارخ بازیگر برجسته ایران می گوید:« بازیگران برنده اصلی فیلم های کیمیایی اند». تا کنون تعداد زیادی از بازیگران برجسته سینمای ایران را کیمیایی مطرح کرده است: بهروز وثوقی، خسرو شکیبایی، بهمن مفید، هدیه تهرانی، فریبرز عربنیا، فریماه فرجامی، پارسا پیروزفر، جمشید هاشم‌پور، محمدرضا فروتن، گلچهره سجادیه، فرامرز صدیقی، احمد نجفی، شاهد احمدلو و... . کارگردانان مطرحی همانند امیر نادری، تهمینه میلانی، سامان مقدم و... نیز کار خود را ابتدا با سینمای کیمیایی شروع کرده اند. همچنین چهره های مطرحی چون عباس کیارستمی، جعفر پناهی و... نیز سابقه همکاری با کیمیایی را دارند. اصولاً در سینمای ایران همکاری با کیمیایی برای هنرمندان یک شانس بزرگ محسوب می شود.

حاشیه و جنجال ها

 فیلم‌شناسی

• - بیگانه بیا (۱۳۴۷)
• - قیصر (۱۳۴۸)
• - رضا موتوری (۱۳۴۹)
• - داش‌آکل (۱۳۵۰)
• - بلوچ (۱۳۵۱)
• - خاک (۱۳۵۲)
• - گوزن‌ها (۱۳۵۴)
• - پسر شرقی (کوتاه، ۱۳۵۴)
• - غزل (۱۳۵۵)
• - اسب (کوتاه، ۱۳۵۵)
• - سفر سنگ (۱۳۵۶)
• - خط قرمز (۱۳۶۱)
• - تیغ و ابریشم (۱۳۶۴)
• - سرب (۱۳۶۷)
• - دندان مار (۱۳۶۸)
• - گروهبان (۱۳۶۹)
• - ردپای گرگ (۷۱-۱۳۷۰)
• - تجارت (۱۳۷۳)
• - ضیافت (۱۳۷۴)
• - سلطان (۱۳۷۵)
• - مرسدس (۱۳۷۶)
• - فریاد (۱۳۷۷)
• - اعتراض (۱۳۷۸)
• - سربازان جمعه (۱۳۸۲)
• - حکم (۱۳۸۳)
• - رئیس (۱۳۸۵)
• - محاکمه در خیابان (۱۳۸۷)
• - تبعید سایه‌ها (۱۳۸۸)

فیلم‌های او در جشنواره‌های مطرح دنیا نمایش ویژه داشته از جمله فیلم سفر سنگ ساخته کیمیایی در جشنواره فیلم کن در سال ۱۳۵۷ نمایش مخصوص داشته است.

 آثار مکتوب

• - جسدهای شیشه‌ای، رمان، ۱۳۸۰ توسط انتشارات آتیه
• - زخم عقل، دفتر شعر، دی ماه۱۳۸۲ ه.خ نشر ورجاوند

 جوایز

 قیصر

• - بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول. فستیوال بین‌المللی تهران ۱۳۴۸
• - بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش دوم، بهترین موسیقی متن. فستیوال سپاس ۱۳۴۹
• - جایزهٔ اول سندیکای تهیه‌کنندگان ایران. ۱۳۴۸
• - جایزهٔ تمبر طلا ۱۳۴۸
• - جایزهٔ منتقدین تهران
• - نامزد شرکت در فستیوال برلن

 داش آکل

• - بهترین فیلم، بهترین کارگردانی. فستیوال تاشکند، ۱۳۵۱
• - برندهٔ پلاک طلائی، فستیوال پاریس. ۱۳۵۲
• - بهترین فیلم به مفهوم مطلق. فستیوال سپاس. ۱۳۵۱

 خاک

• - بهترین فیلم به مفهوم مطلق، فستیوال سپاس. ۱۳۵۲

 اسب

• - مدال نقره. فستیوال مانهایم. ۱۳۵۵

 سفر سنگ

• - بهترین کارگردان. فستیوال قاهره ۱۳۵۷
• - برندهٔ جایزهٔ پلاک طلایی. سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک ۱۳۵۷

 متفرقه

• - برنده جایزهٔ بهترین کارگردان سینمای اجتماعی ۳۰ سال اخیر سینمای ایران از جشن منتقدان ۱۳۸۷
• - تقدیرشده در دومین جشن « شب کارگردانان» ۱۳۸۷